De beste boeken van Haruki Murakami

Haruki Murakami is ongetwijfeld de beroemdste Japanse schrijver. Zijn magisch-realistische werelden en avontuurlijke zoektochten hebben wereldwijd indruk gemaakt. Met een mix van humor, tragedie, muziek, dromen en melancholie verkent Murakami eenzaamheid en de complexe aard van menselijke relaties. (Her)Ontdek deze dichterlijke auteur, een van de meest unieke van de 21e eeuw.

Het begin van een oeuvre

In 1990 publiceerde Haruki Murakami zijn eerste boek in het Westen: De jacht op het verloren schaap. Romanliefhebbers vielen voor deze unieke schrijfstijl, beïnvloed door Europese literatuur – Tolstoj, Dostojevski, Tsjechov, Balzac, Flaubert, Dickens – en de Amerikaanse literatuur – Chandler, Fitzgerald, Brautigan. Een vlotte en lichte pen die Murakami's voorkeur voor het pure leven weerspiegelt en zijn afkeer van onnodige stijlfiguren.

Hoewel zijn uitgever de wereld wilde veroveren met deze intrigerende De jacht op het verloren schaap, was dit eigenlijk al Murakami's derde roman. Het derde deel van een inaugurele trilogie, nu bekend als de "Rat-trilogie", genoemd naar een iconoclastische stamgast en beste vriend van de held en verteller. De eerste twee delen werden pas in 2016, met toestemming van Murakami, uitgebracht in Europa: Luister naar de wind gevolgd door Flipperen in 1973. Twee boeken die de auteur naar eigen zeggen aan de keukentafel schreef. Als jonge eigenaar van een jazzclub in Tokio (zijn andere passie) had hij destijds weinig tijd om te schrijven. "Keukenromans", zo noemt Murakami ze gekscherend.

In Luister naar de wind volgen we de gedachten van een 21-jarige biologiestudent die zijn fascinatie voor schrijven en zijn eenzaamheid deelt aan de toog van J's Bar, bier drinkend met zijn vriend "De Rat". In deze eerste roman zien we al kenmerken van Murakami's stijl: een zekere doorlaatbaarheid tussen droom en werkelijkheid, een eenvoudige en volkse taal... Hij vervolgt met Flipperen in 1973, waarin onze anonieme held zijn obsessie voor dit mechanische spel beschrijft. De zoektocht naar de oude flipperkast wordt een aanleiding voor reflectie over het onverbiddelijke verstrijken van de tijd en nostalgie.

Maar het is uiteindelijk met De jacht op het verloren schaap dat Haruki Murakami zijn weg vond, die van het "magisch realisme" waarvan hij de voornaamste vertegenwoordiger werd. "Dit was het eerste boek waarin ik het plezier voelde om een verhaal te vertellen", zegt hij. We vinden onze anonieme held terug in een picaresk verhaal, hier en daar getint met het bovennatuurlijke: de onwaarschijnlijke zoektocht naar een mythisch schaap met een ster. Een kans om een saai bestaan achter zich te laten en op avontuur te gaan.

Muziek in woorden

Muziek is alomtegenwoordig in het werk van Haruki Murakami. Als gepassioneerd muziekliefhebber, onverzadigbare verzamelaar van vinylplaten en groot jazzliefhebber, grijpt de schrijver elke gelegenheid aan om zijn verhalen te doorspekken met talloze muzikale verwijzingen. Zonder muziek zouden zijn verhalen onvolledig aanvoelen.

Zoals in zijn beroemde Norwegian Wood, het boek dat Haruki Murakami internationaal echt op de kaart zette en waarvan de oorspronkelijke titel Noruwei no mori direct is geïnspireerd op het nummer "Norwegian Wood" van The Beatles. Een coming-of-age roman doordrenkt met autobiografie, een eerbetoon aan verborgen liefdes, een wonder van tederheid en poëzie.

Enigszins uit balans gebracht door het wereldwijde succes van Norwegian Wood (overigens verfilmd door Anh Hung Tran), had Murakami de behoefte om zichzelf terug te vinden. Het schrijven van Dans dans dans was voor hem een genezingsproces. De titel verwijst naar het gelijknamige nummer uit 1957 van de Amerikaanse rhythm-and-bluesgroep The Dells. Een boek dat, volgens de auteur zelf, kan worden gelezen als het sluitstuk van zijn "Rat-trilogie". "Dans, dans, dans" is het levensadvies dat de "schaapman", een mysticus, aan de held geeft. Dezelfde held uit De jacht op het verloren schaap die hier zijn zoektocht voortzet tussen het irrationele en de barokke realiteit, tussen jazz en Anglo-Amerikaanse popmuziek.

Wat de titel van zijn roman Ten zuiden van de grens betreft, is dit een verwijzing naar het gelijknamige nummer "South of the Border" van Jimmy Kennedy en Michael Carr, en vereeuwigd door de stem van Nat King Cole. Het verhaal van een eigenaar van jazzclubs wiens geordende leven plotseling wordt verstoord door de terugkeer van zijn jeugdliefde.

Ten slotte noemen we nog het onmisbare Kafka op het strand, wellicht een van de beste romans van Haruki Murakami. Het verhaal van een dubbele bestemming. Die van Kafka Tamura, 15 jaar oud, die Tokio en het ouderlijk huis ontvlucht, met een angstaanjagende profetie op zak. En die van Nakata, een vreemde oude man met geheugenverlies en analfabetisme die met katten kan praten. Gedreven door een hemelse roeping besluit ook hij op pad te gaan. Het begin van een dubbele odyssee voor onze twee helden samengebracht. En de alomtegenwoordige muziek verschijnt door het hele verhaal heen als een kostbaar communicatie- en verbindingsmiddel, dat herinneringen kan oproepen.

Wanneer het vreemde werkelijkheid wordt

"Ik denk dat we in deze wereld leven, maar dat er andere werelden vlakbij bestaan," vertelde Murakami in 2003 aan Magazine Littéraire. "Als je het echt wilt, kun je over de muur klimmen en een ander universum binnengaan."

Het vervlechten van werelden, het vervagen van grenzen tussen droom (of nachtmerrie) en realiteit, het laten opduiken van magische, bovennatuurlijke of irrationele elementen in een realistische omgeving, en het plaatsen van het vreemde in het leven van zijn personages zonder dat zij daar bijzonder door van slag raken - dat is het magisch realisme waar Haruki Murakami zo geliefd om is en dat zijn literaire handtekening vormt.

Hoewel het vreemde zijn gehele romaneske universum doordringt, zelfs in zijn meest realistische verhalen, komt het magisch realisme vooral tot uiting in twee van zijn werken: Hard-boiled Wonderland en het einde van de wereld en zijn bestseller 1Q84.

Hard-boiled Wonderland en het einde van de wereld, Murakami's eerste "lange roman", versterkt het magisch realisme door openlijk de grenzen van sciencefiction en dystopie te verkennen. De auteur verweeft twee werelden en twee parallelle verhaallijnen, verteld door twee verschillende vertellers: aan de ene kant een cyberpunk-Tokio met noir-invloeden, aan de andere kant een uitgestrekte, surrealistische vestingstad met een vleugje fantasy.

In zijn cultroman 1Q84 wisselt Murakami tussen de realiteit van het jaar 1984 en de parallelle wereld van 1Q84 (in het Japans zijn de "Q" en het cijfer "9" homofonen). In plaats van George Orwells Big Brother introduceert hij de Little People, bovennatuurlijke en kwaadaardige wezens die de menselijke geest kunnen doorgronden. Deze ambitieuze en betoverende initiatie-odyssee, verspreid over drie delen, beweegt zich soepel tussen het fantastische, thriller-elementen en een liefdesroman.

Haruki Murakami houdt ervan om af te wisselen tussen de "uitdaging" van romans en de "vreugde" van korte verhalen. Deze verhalen fungeren vaak als een proeftuin voor de ontwikkeling van zijn grotere werken. "Als het schrijven van romans te vergelijken is met het planten van een bos, dan is het schrijven van korte verhalen als het aanleggen van een tuin."

Murakami's oeuvre omvat dan ook vele bundels, getuigen van zijn onophoudelijke zoektocht naar inspiratie en verbeelding. Denk aan het grappige, vreemde en absurde universum van Blinde wilg, slapende vrouw. Of aan Mannen zonder vrouw, negen jaar later, een bundel over mannen die vrouwen zoeken, maar uiteindelijk door hen worden verlaten. Hieruit komt Drive My Car, dat schitterend werd verfilmd door Ryusuke Hamaguchi.

Ook zijn er de acht verhalen van Eerste persoon enkelvoud, herinneringen verteld in de ik-vorm. Samen schetsen ze het portret van een man – Murakami zelf? – doordrongen van diepe nostalgie.

In 2024 verschijnt Haruki Murakami opnieuw in Europa na jaren van afwezigheid. In De stad en zijn onvaste muren blijft de Japanse auteur trouw aan zijn kenmerkende thema’s. Met zijn unieke stijl, tegelijk luchtig en indringend, balanceert het verhaal tussen droom en realiteit en verkent het liefde en het verglijden van de tijd.

Tussen romans en korte verhalen, magisch realisme, sciencefiction en fantasie, tussen liefde, humor en melancholie, alledaagse banaliteiten en existentiële mijmeringen… Het universum van Haruki Murakami is een betoverend wonderland waarin je graag verdwaalt, doordrenkt van een intense literaire en muzikale roes.